Als tiener heb ik snel afgeleerd om tegen mijn vader te zeggen dat hij iets niet mocht doen, omdat ik het gek vond wat hij deed. Als ik fluisterde of hij iets niet wilde doen, zong hij zo hard mogelijk: ‘Schaam je nooit voor je vader en moeder…’ waardoor ik echt het liefste door de grond wilde zakken. Tja, toen vond ik het echt verschrikkelijk, maar nu zie ik ook de waarde ervan. Waarom zou je je aanpassen aan de ideeën van de maatschappij als je niemand kwaad doet door gewoon een beetje ‘gek’ te doen en te doen wat jij fijn vindt of door voor jezelf op te komen?
Schaamte als zinvolle emotie
In principe is schaamte een goede emotie. Het zorgt ervoor dat je je gedrag aan kan passen als het niet goed is. Het vervelende gevoel zorgt dat je je wilt aanpassen. Heel handig als je zo leert dat je geen zand in iemands ogen moet gooien. Het niet handig is om te rennen als je gewaarschuwd bent dat er breekbare dingen staan of om te leren vriendelijk en attent te zijn naar onze medemens.
Het was bijvoorbeeld goed dat ik me schaamde toen ik de verjaardag van mijn beste vriendin was vergeten. Nu let ik weer veel meer op verjaardagen, en zeker die van haar! Blijven hangen in het gevoel werkt een stuk minder. Daar heeft ze niets aan, het wordt op een gegeven moment zelfs vervelend als iemand zich blijft verontschuldigen. Je kan beter iets attents doen, wat ik graag wil doen voor haar, en een blije vriendin zijn.
Schaamte als schadelijke emotie
Veel mensen schamen zich ook om redenen die niet handig zijn en zelfs schadelijk kunnen zijn. Het is niet functioneel, handig of goed om je te schamen voor wie je bent! Dat ene uitroepteken is zelfs wat weinig, zo belangrijk vind ik het. Je hoeft je niet te schamen voor wie je bent, nooit.
Je hoeft je niet te schamen om iemand aan te spreken, iemand kenbaar te maken van jouw bestaan en wensen. Je hoeft je niet te schamen om een presentatie te geven of kleren aan te doen die jij mooi vindt. Je hoeft je niet te schamen als je onhandig bent en iets omstoot. Het is eventueel handig om je dan een paar seconden te schamen en te blozen. Blozende mensen worden aardiger gevonden. Maar houdt er mee op na die 3 seconden…
Je hoeft je niet te schamen om te dansen zoals je wilt of het ergste om ergens aanwezig te zijn.
Je hoeft je niet te schamen voor je lichaam. Het is goed zoals het is. Je kan wel wensen hebben om dunner of gespierder of bruiner te zijn, maar je bent niet minder waardevol dan wie dan ook en je wordt ook niet waardevoller met een kilootje minder.
De oorspronkelijke reden van schaamte
Oorspronkelijk was schaamte een belangrijkere emotie. Zonder de groep was de kans op overleving veel kleiner. Dus je wilde niet uitgestoten worden door de groep. Je onderdanig gedragen, weg kijken, blozen, kon dus letterlijk van levensbelang zijn. Nu is dat niet meer zo.
Schaamte is een emotie die zelfs dodelijk kan zijn. Er zijn mensen die er zelfmoord door (willen) plegen. De stress die het je lichaam geeft om je lang te schamen, is slecht voor je gezondheid. En het is vooral slecht voor je om je voor jezelf te schamen.
Ik wil graag een nieuw lied voorstellen om te zingen: ‘Schaam je nooit voor jezelf of wie je bent.’